Hoe maak je een snijplank met een 3d kubus effect?

Het begin…

Een relatie vertelde me een dat hij al een poos aan het zoeken was naar een bijzondere snijplank. Recht-toe-recht-aan planken waren er in alle soorten, maten en uitvoeringen te koop.. Hij kon daar niet echt warm van worden. Uiteindelijk vroeg hij mij of ik er één voor hem wilde maken. Een mooie opdracht. Leuk! Ik had er direct zin in.

De wensen en mogelijkheden inventariserend zijn we uitgekomen op een 3d kubus snijplank. Zo’n plank geeft de illusie dat je naar gestapelde kubussen kijkt maar in werkelijkheid is het oppervlak glad. Heel glad.

Om zo’n 3d kubus snijplank te maken zijn er drie houtsoorten nodig die mooi met elkaar contrasteren. De keuze viel op hard esdoorn-, kersen- en amerikaans walnoot. Deze drie houtsoorten heb ik aan kunnen schaffen bij mijn vaste leverancier. Toch moest het amerikaans walnoot hout een keer worden omgeruild. Er zat teveel spinthout in en dat spint is heel licht van kleur en concurreert daarmee met het lichte esdoorn. Gelukkig was mijn leverancier mij terwille en was het zo geregeld.

Zagen en schaven

Het schaven is een klus wat met precisie en geduld moet worden uitgevoerd. Niet alleen keer je het hout na iedere schaafgang om (ook weer vanwege de vochtbalans) maar ook hou je de oppervlakken goed in de gaten of de deze wel “mooi” blijven. Mooi van tekening en kleur.

Het kersen- en notenhout moet op exact dezelfde dikte worden geschaafd. Dit levert direct ook een fraai beeld op in de zak van de stofafzuiging. De lagen vormen zich als een spekkoek. Het lichtgekleurde esdoornhout wordt op de halve dikte van het kersen- en notenhout geschaafd.

Tompoucen maken

Na deze eerste keer schaven waarbij het lichte hout (esdoorn) op enkele dikte is geschaafd en het donkere hout (kersen en noten) op dubbele dikte volgt de eerste verlijming. We gaan het hout in drie lagen op elkaar lijmen. Een soort tompouce. Ja, er zijn veel lijmrondes nodig voor zo’n 3d kubus bord en dit is de eerste. Zoals je op de afbeelding kunt zien laten we de lagen iets van elkaar verspringen aan de linkerkant. Dit is, strict genomen niet noodzakelijk maar hierdoor wordt er wat minder afvalhout geproduceerd.

We gebruiken een flinke hoeveelheid lijmtangen en we zijn ook niet gierig met de lijm. Dat zorgt voor stabiel klemmen en daarmee voor een betere verlijming. Je zou zeggen: “Ik zie nog geen 3d kubus bord ontstaan”. Geloof me, dat komt echt.

Over de lijm gesproken…

Je moet goed bedenken welke lijm je gebruikt. De criteria waaraan het in ieder geval moet voldoen zijn:

Aan deze voorwaarden voldoet de door ons gebruikte houtlijm zeker. Testen hebben aangetoond dat een verbinding niet breekt op het lijmvlak maar ernaast, in het hout. Ik ben geen chemicus, laborant of wat dan ook dus het volgende over voedselveiligheid is een herhaling van wat ik op het internet ben tegengekomen. Men claimt dus dat iedere lijm (inclusief epoxy) na volledige uitharding voedselveilig is. Wel, dat zal best maar ik wilde het risico niet nemen en heb gekozen voor een lijm die reeds in haar vloeibare (niet uitgeharde) staat voedselveilig is. Ik gebruik dat bij alle snij- en tapasplanken dus ook bij deze 3d kubus snijplank.

Lintzaag actie

Na ongeveer 24 uur drogen is de lijm goed droog en kunnen we de lijmklemmen verwijderen. Klaar voor de volgende bewerking. De tafel van de lintzaagmachine stellen we in op exact 60 graden om parallellogrammen te zagen. We zagen eerst een rechte kant aan de tompouce schuiven hierna de “geleider” op de juiste maat en zagen allemaal stroken in de juiste dikte.

Na het zagen van de parallelogramvormige stroken moeten deze weer geschaafd worden. je moet dus bij het berekenen van de benodigde hoeveelheid hout goed nadenken over wat je nodig hebt. Door het zagen en schaven verlies je nogal wat

Uiteindelijk ligt deze stapel op de werkbank te acclimatiseren. Ziet er goed uit. De maten en hoeken kloppen dus dat gaat helemaal zoals gepland. Fijn! Nog even en de contouren van het 3d kubus patroon wordt zichtbaar.

En we maken er weer rechthoeken van…

De volgende stap is om deze parallelogram vormige stukken weer terug te brengen naar rechthoeken. We zagen links en rechts een puntje esdoornhout af. Meer valt daar eigenlijk niet over te vertellen. Oh ja, het is heel belangrijk dat dit precies op de juiste maten gebeurt anders zie je dat straks terug in het 3d kubus patroon.

Kijk nu begint het patroon voor de 3d kubus snijplank zichtbaar te worden. Deze balkjes zijn op de bovenstaand foto alleen nog maar gezaagd en worden hierna op de exact juiste maat geschaafd. Hierdoor verdwijnen de open ruimtes op de kruispunten en wordt het een aaneengesloten geheel.

Panelen lijmen

Tijd voor de volgende verlijming. Nadat de “balkjes” op de exacte maat zijn geschaafd verlijmen we deze tot panelen. Je ziet het, afwisselend een balkje van kersen- en esdoornhout en daarna één van esdoorn- en notenhout. Enzovoort. Ook dit moet weer een poosje lekker drogen voordat ze uit de klemmen kunnen worden gehaald. Het is hierbij belangrijk om de panelen zo vlak mogelijk te houden. Als dat niet goed gaat ontstaan er problemen met het 3d kubus patroon verderop in het proces.

De kleine oneffenheden die alsnog ontstaan kunnen eenvoudig worden weggeschaafd en, indien nodig, geschuurd. Hierdoor ontstaan panelen die zeer goed vlak zijn en absoluut op de juiste dikte.

Alweer zagen…

De panelen die we in de vorige stap zo precies vlak hebben gemaakt gaan we nu dwars in ribben zagen. Als dit is gebeurt kunnen we deze ribben met de kops houten kant naar boven leggen. Daarna elke tweede rib horizontaal draaien zodat de volgorde aan de rand esdoorn-kersen, esdoorn-noten, esdoorn-kersen enzovoort wordt en zien we het 3d kubus effect ontstaan. Gaaf!
De donkere plekken zijn een soort brandplekken. Door de wrijving tussen het hout en het zaagblad ontstaan deze. Bijna niet te voorkomen maar dit betekent wel dat we verderop in het project nóg meer schuurwerk hebben.

De laatste keer verlijmen

Nu wordt het best wel spannend. Zou het allemaal precies uitlijnen? Deze laatste verlijming vergt nog meer concentratie als de vorige lijmbeurten. Als er nu iets verschuift of niet helemaal goed op maat is dan zijn we toch wel “de sjaak”. Toch kun je er ook niet te lang overdoen want de lijm begint al snel flink te hechten. Nou, drie keer diep ademhalen dan maar en beginnen.

Gelukkig ging alles goed en ontstond er een prachtig patroon die je echt de illusie van een 3d kubus plank geeft. Op de afbeelding hieronder zie je de 3d kubus plank in de klemmen na het verwijderen van overtollige lijm. Dit doe je met een vochtige doek. Doordat het vocht ook het contrast verhoogt kun je direct zien dat de houtkleuren nog meer gaan spreken. Erg mooi.

De laatste loodjes. Zou je zeggen….

Zo. De laatste verlijming zit er op en de 3d kubus plank begint zijn voltooing te naderen. Of toch nog niet?

Ja, aan de ene kant wel. De opvallende en in het oog springende werkzaamheden zitten er op. Nu volgt nog het intensieve schuren, het maken van de sapgroef en het frezen van de handgrepen. Met name het schuren is een zeer intensief proces waarbij we aan alle zijden flink wat rondes moeten doen. Het vlak schuren met korrel 80 en het frezen van de sapgroef is de eerste ronde. Alle oneffenheden, hoe miniscuul ook moeten er uit. Da’s heel veel keren met de schuurmachine over de plank. Echt heel veel keren.

Kops hout is bijzonder lastig te schuren omdat je bovenop de vezeluiteinden schuurt. Misschien een vergelijking om het duidelijke te maken. We weten allemaal dat een ei makkelijk breekt. Behalve als je recht op de uiteinden drukt. Dan is deze veel sterker. Zo ook met hout. Vanaf de zijkant (op de langsnerf) is het veel makkelijker te schuren dan op het kops hout.

Hierna frezen we de handgrepen aan de korte zijkanten in. Deze plank (zoals alle planken van a3woodworks) zijn 2-zijdig te gebruiken. Daarom maken we er vanaf een bepaald formaat (gewicht) handgrepen in om het keren makkelijker te maken. Het is simpelweg ergonomischer en wordt door onze klanten zeer gewaardeerd.

Weer schuren met korrel 80. Echter de handgrepen en de sapgroef worden met de hand geschuurd. Ook bij de fijnere korrels. Na deze korrel 80 ronde volgt 120, 180, 180, 240, 240 en 320. Daar gaan echt veel uren inzitten. Je ziet twee keer korrel 180 en 240 genoemd worden en nee, dat is geen vergissing.

Na de eerste keer korrel 180 maken we de plank licht vochtig met water waardoor het hout, bij droging, kleine vezeltjes overeind zet. Als de plank weer droog is schuren we nogmaals met 180 dit komt de gladheid ten goede. Dat doen we hetzelfde tussen de twee keer korrel 240. Het bord glimt dan al als gepolijst marmer maar we doen er nog één schepje bovenop. We polijsten het geheel na met korrel 320.

Het schuren is zeer tijdrovend. Je moet heel vaak met je schuurmachine over de plank en daarnaast moet het zeer zorgvuldig. Al snel zou je bij minder opletten op plekken meer schuren als op een andere plek en dan is de plank niet meer vlak. En dat willen we natuurlijk niet.

En dan nu….

De laatste twee stappen zijn wellicht de meest “geliefde”. Bij deze stappen gaan we de snijplank in al zijn schoonheid onthullen. Als eerste behandelen we de plank uitgebreid met een voedselveilige minerale olie. Deze olie is kleur-, geur- en smaakloos. We laten zoveel mogelijk olie in het hout trekken. Dat is al een hele goede barriëre tegen vocht en vuil. Hierna laten we de plank weer minimaal 72 uur ademen waardoor de olie kan settelen.

Als laatste stap zetten we de plank in de conditioner van a3woodworks. Deze conditioner wordt in eigen huis geproduceerd en is een mengsel van de genoemde minerale olie en natuurzuivere bijenwas.